Menu
4- در جاذبۀ جنسیت و وحدت آرزوها
SuperUser Account
/ دسته ها: فیه ما فیه

4- در جاذبۀ جنسیت و وحدت آرزوها

فصل اول - متن چهارم

یکی میگفت که مولانا سخن نمی فرماید گفتم: آخر این شخص را نزد من خیال من آورد، این خیال من با وی سخن نگفت که چونی یا چگونه ای؟ بی سخن خیال  اینجا جذب کرد، اگر حقیقت من اورا بی سخن جذب کند و به جای دیگر برد چه عجب باشد.

 سخن سایه حقیقت است و فرع حقیقت: چون سایه جذب کرد، حقیقت به طریق اولی. سخن بهانه است، آدمی را آن جزو مناسب جذب می کند نه سخن، بلکه اگر صد هزار معجزه و بیان و کرامات ببیند، چون درو از آن نبی و یا ولی جزوی نباشد مناسب، سود ندارد. آن جزو است که او را در جوش و بیقرار می دارد. ، در کاه از کهربا اگر جزوی نباشد، هرگز سوی کهربا نرود، آن جنسیت میان ایشان خفیست، در نظر نمی آید.

آدمی را خیال هر چیز با آن چیز می برد: خیال باغ به باغ می برد، و خیال دکان به دکان. اما درین خیالات تزویر پنهان است. نمی بینی که فلان جایگاه می روی، پشیمان می شوی و می گویی پنداشتم که خیر باشد، آن خود نبود. پس، این خیالات بر مثال چادرند، و در چادر کسی پنهان است. هرگاه که خیالات از میان بر خیزند و حقایق روی نمایند بی چادر خیال، قیامت باشد. آنجا که حال چنین شود پشیمانی نماند. هر حقیقت که تورا جذب می کند چیز دیگر غیر آن نباشد، همان حقیقت باشد که تورا جذب کرد:

 يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ( روزی که اسرار باطن شخص آشکار شود - طارق – 9).

چه جای این است که می گوییم؟ در حقیقت کشنده یکی است، اما متعدد می نماید. نمی بینی که آدمی را صد چیز آرزوست گوناگون؟ می گوید: تتماج خواهم، بورک خواهم، حلوا خواهم، قلیه خواهم، میوه خواهم، خرما خواهم، این اعداد می نماید و به گفت می آورد، اما اصلش یکی است: اصلش گرسنگی است، و آن یکی است. نمی بینی چون از یک چیز سیر شد، می گوید هیچ از اینها نمی باید؟ پس، معلوم شد که ده وصد نبود، بلکه یک بود.

وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً ( و عدد آنها را جز برای فتنه و محنت کفار نوزده نگردانیدیم– مدثر – 31)، کدام صد، کدام پنجاه، کدام شصت؟ قومی بی دست و پا و بی هوش و بی جان، چون طلسم و ژیوه (جیوه) و سیماب می جنبند. اکنون ایشان را شصت و یا صد و یا هزار گوی، و این را یکی، بلکه ایشان هیچند و این هزار و صد هزار و هزاران هزار، قَلِیْلٌ اِذَا عُدُّوا کَثِیْرٌ اِذَا شَدُّوا.

پادشاهی یکی را صد مَرده نان پاره داد بود. لشکر عتاب می کردند، پادشاه بخود می گفت، روزی بیاید که به شما بنمایم که بدانید که چرا می کردم. چون روز مصاف شد همه گریخته بودند و او تنها میزد . گفت اینک برای این مصلحت.

شرح (استاد قمشه ای)

- سخن سایه حقیقت است .... : مولانا جسم را سایه روح و صورت را سایه حقیقت می داند. حقیقت همچون مرغی در پرواز است که سایه ای از آن بر زمین می افتد و در صورت نقشها و نغمه ها ظاهر می شود:

در فضای غیب مرغی می پرد،         سایه ای اندر زمین می گسترد

                                     جسم سایۀ سایۀ سایۀ دل است؛         جسم کی اندر خور پایه دل است.     

                                                                                                                  (مثنوی)

 بدین سان اندیشه ها که همان حقایق فارغ از صوت و صورتند نیز در نظر مولانا مرغان هوایی اند که سخن سایه آنهاست. به تعبیر وسیعتر تمامی جهان صورت سخنی است که تجلی یک فکرت از عقل کل است. حافظ سخن را به شاخه ای تشبیه می کند که مرغان اندیشه بر آن می نشینند و بدین واسطه از فضای خاطر شاعر در در فضای خاطر شنونده به پرواز می آیند:

هر مرغ فکر کز سر شاخ سخن پرید         بازش به طرۀ تو به مضراب می زدم

- آدمی را آن جزو مناسب جذب می کند نه سخن......: در مثنوی به این معنا اشارات بسیار شده است:

ای بسا هندو و ترک همزبان        ای بسا دو ترک چون بیگانگان

پس زبان محرمی خود دیگر است        همدلی از همزبانی خوشتر است

و نیز در باب جاذبۀ جنسیت بین نبی و امت می گوید:

 

                                           در دل هر امتی کز حق مزه ست،        روی و آواز پیمبر معجزه ست.

چون پیمبر از برون بانگی زند،        جان امت در درون سجده کند.

  موجب ایمان نباشد معجزات،        بوی جنسیت کند جذب صفات.

 معجزات از بهر قهر دشمن است،        بوی جنسیت پی دل بردن است

ذره ذره کاندر این ارض و سماست        جنس خود را همچو کاه و کهرباست

                                                 نوریان مر نوریان را طالبند؛        ناریان مر ناریان را جاذبند.                
                                                                                                                (مثنوی)    

 

همچنین در این باب، مولانا قصه مرغی را نقل می کند که در جنگل در آشیانه های پرندگان دیگر تخم می گذارد و انتظار می کشد تا جوجگان از تخم به در آیند. پس، بر فراز جنگل به پرواز می کند و صفیری بر می آورد و آن جوجگان که فرزندان اویند آن صدارا می شناسند و به دنبال مادر روان می شوند، و جوجگان دیگر در همان آشیانه ها می مانند.

- يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ: آیۀ 9 از سورۀ طارق است در وصف روز قیامت که در آن روز سیرتها آشکار می شود [ و باطنها ظاهر می گردد]

قیامت را ((عرض)) اکبر نیز خوانده اند، بدین معنا که آنجا محل عرضۀ همه کالاها و نمایشگاه عظیم حقایق است. در قرآن حادثۀ قیامت مکرر به رستاخیز بهار تشبیه شده و مولانا نیز بارها ازین تمثیل بهره جسته است:

پس قیامت روز ((عرض اکبر)) است         عرض آن خواهد بود که با زیب و فر است

                 هر که چون هندو بد و سودایی است         وقت عرضش نوبت رسوایی است

                              وانکه سر تا پا گل است و سوسن است         پس بهار او را دو چشم روشن است.   

                                                                                                                                           (مثنوی)

 

- در حقیقت کشنده یکی است: در نظر مولانا یک جمال و یک دلربا در عالم بیشتر نیست و آن جمال مطلق الهی است، پس، هر کجا دلی از کف برود، او برده است - الا آنکه حق گاه پنهان است و گاه آشکار و خلق گاه می دانند و گاه نمی دانند.

 مؤمن و ترسا جهود و نیک وبد         جملگان را هست رو سوی احد

                                           بلکه سنگ و کوه و خاک و آب را         هست واگشت نهانی با خدا            

                                                                                                                                               (مثنوی)

 

                                        دلی کان عاشق خوبان دلجوست         اگر داند و گرنی، عاشق اوست

                                            جمال اوست هرجا جلوه کرده،         زمعشوقان عالم بسته پرده                     

                                                                                                                                              (جامی)

                                           به غیر از حق نیاید دلربایی،         که شرکت نیست کس را  درخدایی     

                                                                                                                                             (گلشن راز)

همچنین رجوع شود به گزیده 38 و حواشی آن

 (+) - وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً : بخشی از آیۀ 31 سورۀ مدثر که  کامل آن بدین مضمون است:

           و ما خازنان دوزخ را غیر فرشتگان عذاب قرار ندادیم

           و عدد آنها را جز برای فتنه و محنت کفار نوزده نگردانیدیم

           و تا آن که اهل کتاب هم یقین کنند که البته کلامش به وحی خداست

           و آن بر یقین مؤمنان هم بیفزاید

           و دیگر در دل اهل کتاب و مؤمنان به اسلام هیچ شک و ریبی نماند.

           و تا آنان که دلهایشان مریض  است

           و کافران نیز به طعنه نگویند خدا از این مثل چه منظور داشت

           بلی چنین قرار دادتا هرکه را خواهد به ضلالت بگذارد

           و هرکه را خواهد هدایت نماید

           وهیچکس از عده بی حد لشکرهای پروردگار غیر او آگاه نیست

           و این جز برای پند و موعظۀ بشر نخواهد بود.

(+) - پس قیامت روز ((عرض اکبر)) است       عرض آن خواهد بود که با زیب و فر است

این بیت اشاره ای است به آیۀ 18 سورۀ حاقه بدین مضمون:

           آن روز که در پیشگاه حساب شما را حاضر کنند؛

          هیچ کار از اسرار مخفی شما هم پنهان نخواهد ماند.

Print
126 رتبه بندی این مطلب:
بدون رتبه

برای دادن نظر لطفا وارد شوید و یا ثبت نام کنید

نام شما
ایمیل شما
عنوان
پیام خود را وارد کنید ...
x

کانال تلگرام مولانا

 

طراحی وب سایت آنا وب

 

آراز هلدینگ استانبول

 

کانال مولانای شمس

دی ان ان
سماع شاپ